Social media & ελεύθερο λογισμικό για περιβαλλοντική ενημέρωση
Πολύ ευχάριστη και διδακτική εμπειρία -τουλάχιστον για μένα, κι ελπίζω όχι μόνο- αποτέλεσε το μάθημα που παρέδωσα χθες σε υπαλλήλους περιβαλλοντικών υπηρεσιών της δημόσιας διοίκησης με θέμα την χρήση των blogs & social media, του ελεύθερου λογισμικού, των ανοικτών προτύπων και άλλων τεχνολογικών καινοτομιών και φιλοσοφιών ανάπτυξης εφαρμογών για την περιβαλλοντική πληροφορική.
Υποσχέθηκα στους μαθητές μου να αναρτήσω αυτό το post, με διαδικτυακές παραπομπές σε πόρους σχετικούς με τα θέματα που συζητήσαμε στη διάρκεια του 7ωρου σεμιναρίου. Ακολουθεί μιά περίληψη του μαθήματος, αν κάτι ξεχάσω θα το συμπληρώσω αργότερα.
Ξεκίνησα το μάθημα κάνοντας μιά αναφορά στον κύκλο ζωής της περιβαλλοντικής πληροφορίας, που μοιάζει περισσότερο με ευθεία προς το παρόν, σε αντίθεση πχ με τον κύκλο ζωής της ενημέρωσης όπως αυτή έχει εξελιχθεί με τη χρήση των social media. Αναφέρθηκα σύντομα στην ιστορία των blogs, και τις δυνατότητες που δίνουν ως μέσα επικοινωνίας και δημοσίευσης για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος, ειδικά στην εποχή στην εποχή του Web 2.0 με την ενσωμάτωση πολυμέσων, αλλά και τη φιλοσοφία των νέων μέσων (πχ. publish then filter), όπως επίσης και σε παραδείγματα τοπικής κοινωνικής δράσης των blogs σε ζητήματα περιβαλλοντικού χαρακτήρα (ανάπλαση Αριστοτέλους, υποθαλάσσια, διάδρομος 10-28, πρόταση του thess.gr για απομάκρυνση ΔΕΘ/Γ’ ΣΣ).
Στη συνέχεια, παρουσίασα κάποιες δημοφιλείς υπηρεσίες των social media με ιδιαίτερη χρησιμότητα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση κι ενημέρωση, όπως το Flickr (η συλλογή μου στο Flickr) και το YouTube (η συλλογή μου στο YouTube). Έδωσα σαν παραδείγματα το group για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις στο Flickr το πρόγραμμα της Ινδικής εκπαιδευτικής τηλεόρασης για την αέρια ρύπανση στο YouTube. Αναφέρθηκα στο Twitter (το προφίλ μου στο Twitter), και στο πως χρησιμοποιήθηκε εκτενώς ως μέσο ενημέρωσης κι επικοινωνίας από πολίτες και ειδησεογραφικούς οργανισμούς σε πρόσφατες κρίσεις όπως κατά τις διαδηλώσεις και ταραχές μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου (#griots), κατά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Mumbai (#mumbai). Με την αφορμή αυτή, έκανα μιά σύντομη αναφορά στην αξιοποίηση των social media από τους πολίτες και σε παλιότερες κρίσεις όπως κατά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Λονδίνο, αλλά κυρίως σε ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές κρίσεις όπως η επέλαση του τυφώνα Κατρίνα στη Νέα Ορλεάνη, και το τσουνάμι του 2004, τις πυρκαγιές της Πελοποννήσου το 2005 και εκείνες της California το 2007, όπου έλαμψε για πρώτη φορά το άστρο του Twitter. Οι αναφορές στην Κατρίνα, το τσουνάμι και τις φωτιές της Πελοποννήσου μου έδωσαν την ευκαιρία να μιλήσω λίγο και για τις σημαντικές δυνατότητες που προσφέρουν τα wiki στην από κοινού οργάνωση χρήσιμων πληροφοριών αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών από τις κρατικές υπηρεσίες, τους ειδικούς και τους πολίτες.
Με μιά αναφορά στο σύστημα FIRMS/MODIS Rapid Response, που αξιοποιήθηκε από την πολιτική προστασία και την πυροσβεστική στην California για τον έγκαιρο εντοπισμό των εστιών, αλλά όχι κι απ’ τις αντίστοιχες υπηρεσίες στην Ελλάδα, έκανα το πέρασμα στα διαδικτυακά συστήματα γεωεπισκόπησης, και το πως αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν ως εκπαιδευτικό εργαλείο, αλλά και για την ενημέρωση του κοινού από υπηρεσίες, το συντονισμό της διαχείρισης κρίσεων και την τεκμηρίωση περιβαλλοντικών προβλημάτων. Κλασικό παράδειγμα mashup από πολίτες που θα μπορούσε να αξιοποιήσει η πολιτική προστασία είναι φυσικά ο Τήλαφος, και το project Τήλαφος-φωτιές, που βασίζεται σε δεδομένα του συστήματος FIRMS. Το Google Earth, με τις εντυπωσιακές εποπτικές δυνατότητες που παρέχει, σε συνδυασμό και με τα δεκάδες layers περιβαλλοντικής πληροφορίας (όπως και το layer του MODIS) είναι ένα εντυπωσιακό εργαλείο πολλαπλών δυνατοτήτων, η χρήση του οποίου συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση του κοινού που δεν είναι εξοικειωμένο με πιό περίπλοκες εφαρμογές γεωεπισκόπησης. Η Wikimapia απορρόφησε τους εκπαιδευόμενους για αρκετή ώρα (από τη στιγμή μάλιστα που η σύνδεση στο net λειτούργησε χωρίς πρόβλημα), και μας έδωσε την ευκαιρία να μιλήσουμε επί χάρτου για περιβαλλοντικά προβλήματα, κυρίως του νομού Θεσσαλονίκης, που είναι άρτια τεκμηριωμένος στην εφαρμογή, χάρη στην επιμελή εθελοντική δουλειά της χαλαρής ελληνικής κοινότητας της Wikimapia. Αλλιώς βλέπεις τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας όταν μιλάς γενικά για τη χωματερή των Ταγαράδων, το ΧΥΤΑ Μαυρορράχης και την Ψυτάλλεια -ή ακόμα και για τον αντιδραστήρα #4 του Chernobyl- κι αλλιώς όταν τα βλέπεις από ψηλά.
Το επιτυχημένο παράδειγμα του Τήλαφου και άλλων projects αξιοποίησης περιβαλλοντικών δεδομένων στην υπηρεσία του πολίτη, όπως το έργο APNEE για το οποίο εργάστηκα, ο απόγονός του, airthess.gr, που θα παρέχει ενημέρωση για την ποιότητα αέρα στη Θεσσαλονίκη, και έργα παρόμοιας φιλοσοφίας όπως το airquality.gr, καταδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο το αίτημα δημόσιας πρόσβασης στα δημόσια δεδομένα, που επικαιροποιήθηκε πρόσφατα και στη χώρα μας από την καμπάνια 4Δ. Με μιά σειρά από ρυθμιστικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες σε κάθε επίπεδο (οδηγίες 2003/4, 90/313 και 2003/35 για την εφαρμογή της συνθήκης Aarhus σχετικά με την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες και στη δικαιοσύνη στον τομέα του περιβάλλοντος), αλλά και τη στήριξη ερευνητικών πρωτοβουλιών στην κατεύθυνση της ανάπτυξης υπηρεσιών περιβαλλοντικής ενημέρωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρωτοστάτησε διεθνώς στην ικανοποίηση του αιτήματος αυτού, τουλάχιστον σε επίπεδο προθέσεων όσον αφορά την περιβαλλοντική πληροφορία (καθώς τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τις οδηγίες κατά το δοκούν).
(υπό επεξεργασία)
