Ταμπακιέρα προνομίων και παραλογισμοί
Καθώς η υπόθεση της υποθαλάσσιας σέρνεται σε τελική λύση, με ίντριγκες και κρυψίνοια σε επίπεδο σχεδιασμού, και παθιασμένες ιδεοληψίες κι απ’ τις δυό πλευρές των λιγοστών πολιτών που ασχολούνται με το έργο (guilty as charged κι εγώ, εννοείται), είναι χρήσιμο να εστιάσουμε σε μερικές πρόσφατες εξελίξεις και τις συνέπειές τους για την Θεσσαλονίκη.
Το νέο φασούλι που προκάλεσε σφόδρες αντιδράσεις, ακόμα κι από κάποιους φύσει υπέρμαχους του έργου, ήταν το άρθρο 4.4.1 της κατατεθείσας σύμβασης, που ουσιαστικά βάζει την πόλη σε κυκλοφοριακό γύψο για τα επόμενα 30 χρόνια, καθώς δίνει στον παραχωρησιούχο βέτο για κάθε συγκοινωνιακό έργο που γίνεται στο νομό! Από το άρθρο του Νίκου Ηλιάδη στην προχθεσινή Μακεδονία, τμήματα του οποίου αναδημοσιεύτηκαν στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας:
Οι αντιρρήσεις αφορούν κυρίως όσα προβλέπονται στη “Ζώνη Προνομίων” της σύμβασης παραχώρησης και ειδικότερα την απαγόρευση κατασκευής άλλων κυκλοφοριακών έργων, τα οποία θα μπορούσαν να θεωρηθούν ανταγωνιστικά ως προς την υποθαλάσσια. Ειδικότερα στο άρθρο 4.4.1 της σύμβασης αναφέρεται ρητά ότι “το δημόσιο δεσμεύεται να απόσχει από την κατασκευή και λειτουργία ανταγωνιστικών (σ.σ. ως προς την υποθαλάσσια) έργων”. Ως τέτοιο θεωρείται “κάθε συγκοινωνιακό έργο εντός της ‘Ζώνης Προνομίου’, που επηρεάζει δυσμενώς τον κυκλοφοριακό φόρτο ή και τα έσοδα της υποθαλάσσιας και έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των άμεσων εσόδων του παραχωρησιούχου”.
Όπως αναφέρεται αμέσως παρακάτω, δεν θεωρούνται ανταγωνιστικά έργα η υφιστάμενη εσωτερική και ανατολική περιφερειακή οδός, η υπό δημοπράτηση εξωτερική περιφερειακή, το υπό κατασκευή κομμάτι του μετρό (έως και 12 χιλιόμετρα), το τραμ (επίσης έως 12 χιλιόμετρα) και η θαλάσσια συγκοινωνία.
Αντιθέτως θεωρούνται ανταγωνιστικά η λειτουργία προαστιακού σιδηροδρόμου, οι οδικές συνδέσεις του πολεοδομικού συγκροτήματος και του αεροδρομίου με την εξωτερική περιφερειακή, καθώς και οι επεκτάσεις του μετρό. Ειδικότερα για τις επεκτάσεις του μετρό ουσιαστικά προβλέπεται ότι η πρώτη επέκτασή του θα μπορεί να αρχίσει μετά το 2012 και δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη των 8 χιλιομέτρων. Η επόμενη (άλλα 10 χιλιόμετρα) θα μπορεί να γίνει μετά το 2017 και η μεθεπόμενη (άλλα 10 χιλιόμετρα) μετά το 2027. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μετρό ή άλλο μέσο σταθερής τροχιάς δεν μπορεί να φτάσει έως το αεροδρόμιο “Μακεδονία” νωρίτερα από το 2030! [..] Παράλληλα κανένα άλλο έργο δεν θα μπορεί να γίνει (όπως η πιθανή ζεύξη Θερμαϊκού), ακόμη και εάν κριθεί αναγκαίο για την πόλη.
Πρακτικά, δηλαδή, ο παραχωρησιούχος (ενός αμφίβολης αποτελεσματικότητας και αβυσσαλέας αποδοχής έργου, που δρομολογήθηκε με σκιώδεις διαδικασίες, λέω γω) αναδεικνύεται με ρήτρα-έκπληξη της τελευταίας στιγμής σε κατ’ εξοχήν ρυθμιστής των συγκοινωνιακών λύσεων ολόκληρου του νομού για 30 χρόνια! Κι αν δεν καταλάβατε καλά τι επίπτωση θα έχει η κύρωση αυτής της ρήτρας στη λειτουργία του βασικού κορμού του μετρό, με τα λόγια του ίδιου του Σουφλιά, από την Καθημερινή:
η σύμβαση δεν απαγορεύει να φτιάξεις, αλλά να λειτουργήσεις μετρό, κατά την πρώτη πενταετία λειτουργίας της υποθαλάσσιας.
Και ναι μεν τα 9.6km του μετρό υπολογίζεται να περατωθούν το 2012, κι η υποθαλάσσια σε 4+ χρόνια, αλλά τι θα γίνει αν σπάσει ο διάολος το ποδάρι του και, ενώ το ένα ολοκληρωθεί έγκαιρα, καθυστερήσει η άλλη λόγω τεχνικών ή άλλων προβλήμάτων; Χώρια που, βέβαια, αποδεικνύονται φρούδες οι ελπίδες των Καλαμαριωτών και Σταυροπουλιτών να δούνε μετρό μέσα στην επόμενη δεκαετία, αλλά και των υπολοίπων κατοίκων του πολεοδομικού, μπας κι αποσυμφορηθούν κάπως τα bottlenecks στα δύο άκρα της πόλης. Για το αεροδρόμιο Μακεδονία -η ανάδειξή του σε διεθνές υπερατλαντικό μας μάρανε- ας μην τα συζητάμε καλύτερα. Μέχρι να συνδεθεί με την πόλη, παίζει να είναι αχρείαστο αφού πλέον θα ..διακτινιζόμαστε στον προορισμό μας.
Ο “απόγονος του Σουφλίωντος Α’ του Υπεχώδιου”, όπως τον χαρακτηρίζει το φυλλαδιάκι των Πειρατών που μοιράζονταν στη σημερινή εκδήλωση των Πολιτών κατά της υποθαλάσσιας, ανασκεύασε, όπως ήταν αναμενόμενο, τη διαλλακτική στάση που έδειξε στην παρουσίαση του έργου τον περασμένο Νοέμβριο, αποκλείοντας τις οποιεσδήποτε αλλαγές από δω και πέρα -και κυρίως, στο τμήμα της Μεγ. Αλεξάνδρου που προκαλεί τις περισσότερες αντιδράσεις- αφήνοντας ανοιχτό μόνο το ενδεχόμενο κατασκεύης “ηλεκτρονικών διοδίων”, όπως ζητά το ΤΕΕ και είχε προτείνει με απελπισία ο Βούγιας στην παρουσίαση, προκειμένου τουλάχιστον να αποφευχθεί το ξεκοίλιασμα της δυτικής εισόδου της πόλης. Είναι προφανές, αλλά δεν σχολιάζεται από κανέναν ότι, αν προτιμηθεί λύση με προσωποποιημένα RFID αντί για ανώνυμα smartcards (τύπου τηλεκάρτας), αυτό θα σημαίνει ότι ο παραχωρησιούχος θα υποβάλλει τους ΙΧδες της πόλης εκτός από κυκλοφοριακό νάρθηκα και σε υποχρεωτικό ηλεκτρονικό φακέλωμα.
Το πιό αλλοπρόσαλλο όμως στοιχείο του δράματος είναι ότι η σύνδεση της σχεδιαζόμενης εξωτερικής περιφερειακής με τον πολεοδομικό ιστό και το αεροδρόμιο κηρύσσεται ..ανταγωνιστική προς την υποθαλάσσια και μπλοκάρεται μέχρι την αποπεράτωσή της! Reality check: η “υποθαλάσσια” δεν υποτίθεται ότι θα αποτελούσε το νότιο κλείσιμο του περιφερειακού δακτυλίου; Με το σκεπτικό αυτό δεν προβάλλονταν σαν αναγκαία η κατασκευή της; Αποκαλυπτική είναι η στάση του ίδιου του ΥΠΕΧΩΔΕ στην συγκεκριμένη λεπτομέρεια, ο οποίος
αναγνώρισε ως αναγκαία την ανατολική σύνδεση της υποθαλάσσιας με την περιφερειακή, εξηγώντας ότι δεν εντάχθηκε στην προς παραχώρηση εργολαβία «από φόβο μήπως δεν είναι βιώσιμο το έργο» και, συνεπώς, δεν υπάρξει ενδιαφερόμενος.
Η φαιδρότητα όσον αφορά τις εξελίξεις της τελευταίας εβδομάδας για την υποθαλάσσια δεν σταματάει εδώ. Ο Τσαλακωμένος, επανεφευρίσκοντας τον εαυτό του, αυτή τη φορά σαν περιβαλλοντικό μηχανικό, δήλωσε στην συζήτηση της αρμόδιας επιτροπής ότι η υποθαλάσσια θα λύσει το πρόβλημα των αιωρουμένων σωματιδίων PM10! Από δεύτερο άρθρο του Νίκου Ηλιάδη στην προχθεσινή Μακεδονία:
Στην εισήγησή του ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης τόνισε πως “με τη λειτουργία της υποθαλάσσιας θα ανακουφιστεί όχι μόνο το οξύτατο κυκλοφοριακό πρόβλημα της πόλης, αλλά θα αντιμετωπιστεί και το τεράστιο για την πόλη ζήτημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των αιωρούμενων σωματιδίων, καθώς η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σήμερα στην κορυφή της λίστας με τις πλέον επιβαρημένες περιοχές της Ευρώπης“
Δεν παρέλειψε δε να προτείνει, όψιμα κι αυτός, άμεση δημοπράτηση πάρκινγκ στη Νέα Παραλία, τη στιγμή που κατασκευάζονται ήδη εκεί κάποια από τα θεματικά πάρκα, τα οποία αναπόφευκτα θα ακρωτηριαστούν μόλις αρχίσουν τα έργα της υποθαλάσσιας στο τμήμα της παραλιακής. Προφανώς, για να αβγατίσουν οι 50 and rising εργολαβίες του Δήμου, για τις οποίες κομπάζει με την κάθε ευκαιρία, και το επιχειρησιακό σχέδιο “Αναγέννησης και Βιώσιμης ανάπτυξης του Ιστορικού Κέντρου της Θεσσαλονίκης και της Άνω Πόλης” (ή, πιό απλά “Η Μητέρα Όλων Των Αναπλάσεων”) που κατέθεσε πρόσφατα στο ΥΟΟ χωρίς να το πάρει χαμπάρι κανείς. Για την ταμπακιέρα, πάντως, (την παραχώρηση, δηλαδή, υπερβολικών προνομίων υπέρ του παραχωρησιούχου) δεν είπε κουβέντα, όπως δεν αναφέρεται καθόλου τον τελευταίο καιρό και στην τύχη των κατακαημένων θεματικών πάρκων της παραλίας.
Από την άλλη, το ΤΕΕ, που εμφανώς και προφανώς υποστήριζε σχεδόν ανεπιφύλακτα -όπως προκύπτει από τις συχνές τοποθετήσεις μελών κι εκπροσώπων του στα τοπικά μέσα- τον τρέχοντα σχεδιασμό της υποθαλάσσιας μέχρι πρότινος, αντέδρασε σα μωρά παρθένα στην αποκάλυψή της ρήτρας και κατέθεσε εσπευσμένα πέντε βελτιωτικές προτάσεις στην επιτροπή Οικονομικών. Από το πρώτο άρθρο της Μακεδονίας πάλι:
Σύμφωνα με πληροφορίες στο υπόμνημα το οποίο θα κατατεθεί από το ΤΕΕ/ΤΚΜ επικρίνεται το δημόσιο, γιατί αποδέχεται την “απαράδεκτη”, όπως αναφέρεται, ρήτρα, που απαγορεύει την εκτέλεση άλλων έργων στην πόλη, τα οποία μπορεί να θεωρηθούν ανταγωνιστικά προς την υποθαλάσσια. Το ΤΕΕ/ΤΚΜ ζητά να διευκρινιστεί ότι η σύμβαση της υποθαλάσσιας δεν θα επηρεάσει ζωτικά έργα, όπως η επέκταση του μετρό, η εξωτερική περιφερειακή, ο προαστιακός σιδηρόδρομος κ.ά. [..τονίζει] ότι “ο ρόλος του δημοσίου είναι σημαντικά υποβαθμισμένος” όσον αφορά την από εδώ και πέρα εξέλιξη του έργου και ζητείται “την υλοποίηση της σύμβασης να αναλάβει άμεσα φορέας του δημοσίου ή ΝΠΔΔ ή ΝΠΙΔ” [..] να “προβλεφθεί η αποκλειστική λειτουργία ηλεκτρονικών διοδίων” αντί συμβατικών-χειροκίνητων. Να γίνουν όλες οι απαιτούμενες συμπληρωματικές μελέτες προσαρμογής, κυρίως στις εισόδους-εξόδους της υποθαλάσσιας, ώστε να καταστεί το έργο λειτουργικό. Στη φάση σύνταξης των οριστικών μελετών να διερευνηθεί η επέκταση της υποθαλάσσιας με κλάδο προς την Καλαμαριά [..] να προχωρήσει ταυτόχρονα η κατασκευή υπόγειων πάρκιγκ, καθώς η κατάργηση των θέσεων στάθμευσης κατά μήκος της παραλιακής θα επιδεινώσει το ήδη οξυμένο πρόβλημα της στάθμευσης.
Μόλις τώρα πήρε χαμπάρι το Τεχνικό Επιμελητήριο -που αποτελεί τον τωρινό de facto ρυθμιστή του συγκοινωνιακού της πόλης, ορμώμενο κι από την απραγία άλλων αρμόδιων φορέων όπως του ΟΡΘ και του ΣΑΣΘ- τον ανύπαρκτο ρόλο του δημοσίου στο έργο ή ιδέα μου είναι; Τέτοιες σπασμωδικές κινήσεις της τελευταίας στιγμής, όψιμες και για το θεαθήναι, νομίζω πως στερούνται σοβαρότητας και προσβάλλουν τη νοημοσύνη των Θεσσαλονικιών (όση τέλος πάντων επιδεικνύουμε κι εμείς, εκλέγοντας κι αναδεικνύοντας straw men και λαοπλάνους σε θέσεις ευθύνης εδώ και δεκαετίες).
Πάντως, αντίθετα με την εντύπωση που τεχνηέντως καλλιέργησαν κατά καιρούς οι υποθαλάσσιοι σωτήρες, τίποτα δεν έχει τελειώσει μέχρι να ψηφιστεί από την Ολομέλεια της Βουλής η σύμβαση, κάτι που αναμένεται να γίνει στις αρχές της ερχόμενης εβδομάδας. Δεδομένης της σύμπνοιας επίσημων θέσεων κυβέρνησης – αντιπολίτευσης υπέρ του έργου, μάλλον παραπάει να περιμένει κανείς να ψηφίσουν οι βουλευτές μας κατά συνείδηση, αλλά συμβαίνουν και θαύματα καμιά φορά. Το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να καταγράψουμε τις θέσεις τους για μελλοντική αναφορά, όταν θα μας ζητάνε να τους ξαναψηφίσουμε.
