Αέρα! (και ήλιο)
Η Θεσσαλονίκη διώχνει το φως με τα ψηλά κτίρια και το αφήνει να απελευθερωθεί μόνο στην παραλία, λέει ο Γιώργος Γραμματικάκης σε συνέντευξή του στη “Μακεδονία”. Και τον αέρα, προσθέτω εγώ.
Οι Θεσσαλονικείς -αλλά και οι επισκέπτες της πόλεις- αποδεδειγμένα αγαπούν τον ήλιο και το αεράκι εξίσου με τη ρέμβη. Πλέον, όμως, χάρη και μόνο στα αρχαία του, ο πεζόδρομος ανάμεσα στη Γούναρη και την πλατεία Ναυαρίνου είναι ίσως το μοναδικό μέρος του ιστορικού κέντρου που κρατάει το φως καθ΄ όλη σχεδόν τη διάρκεια της μέρας, αποτελεί δίοδο αερισμού και ταυτόχρονα διαθέτει μέρη για να καθήσει ο κόσμος: οι ηλικιωμένοι στα παγκάκια, τα ανεξάρτητα νιάτα κι οι μπατίρηδες στο πεζούλι των αρχαίων, και οι υπόλοιπες φυλές στις 3-4 καφετερίες της φωτεινής λωρίδας. Μέρες σαν και την προχτεσινή, όταν το φως πέφτει εκτυφλωτικό, σα να θέλει να κάψει τα σκοτάδια και να διαλύσει τη γκριζάδα, κι η ανοιξιάτικη αύρα σε γεμίζει με ζωή, στοιβάζονται σαν ηλιοτρόπια σε μερικές δεκάδες τετραγωνικά εκατοντάδες άνθρωποι. Βέβαια, τα επταόροφα κτίρια που περικλείουν ασφυκτικά τη Γούναρη προς τα ανατολικά, καθώς κι οι πολυκατοικίες της Διαγωνίου, “κόβουν” τουλάχιστον 1-2 ώρες από την ηλιοφάνεια, αλλά ακόμα κι έτσι, η περιοχή σφύζει από ζωή τις υπόλοιπες ώρες.
Εναλλακτικές δυνατότητες δεν υπάρχουν και πολλές, τουλάχιστον όχι στις υπόλοιπες πλατείες.
Η αναμόρφωση της πλατείας Αριστοτέλους, βάσει της ανεπανάληπτης αισθητικής αντίληψης του Ατσαλάκωτου (εξαφανιζόμενο συντριβάνι;!), που υπόσχονταν πέρυσι η Δημοτική αρχή, έμεινε στα χαρτιά. Το θερμοκήπιο της γκλαμουριάς στο νότιο τμήμα της, με τις σόμπες μανιτάρια, τους ογκώδεις καναπέδες και τους τοίχους από χοντρό διάφανο πλαστικό, υπέστη πριν μερικούς μήνες επικοινωνιακή επίθεση από τον τοπικό τύπο και αποψιλώθηκε μόνο για λίγες μέρες από υπαλλήλους του Δήμου, για τα μάτια του κόσμου. Σήμερα, η πυροσβεστική εξακολουθεί να μην έχει πρόσβαση στο χώρο, όπως εξάλλου και οι ένοικοι των γύρω πολυκατοικιών, ενώ όσοι θέλουν να ξαποστάσουν απολαμβάνοντας τη λιακάδα στην πλατεία στριμώχνονται στα λιγοστά παγκάκια. Είναι πολλά τα λεφτά απ’ τα πρόστιμα που πληρώνουν οι καταστηματάρχες, βλέπεις, και πρέπει να βγάλουν τα έξοδά τους οι άνθρωποι…
Η πλατεία Αρχαίας Αγοράς, πάνω από την Αριστοτέλους, αποτελεί το πιό κλασικό παράδειγμα επιβολής της αισθητικής αντίληψης των αρχόντων της πάνω στο σώμα της πόλης. Για όσους την πρόλαβαν στην προηγούμενή της μορφή, πριν μετατραπεί σε μαρμαρένιο αλώνι, θα θυμούνται μιά ανθρώπινη πλατεία γεμάτη τις περισσότερες ώρες της μέρας -και της νύχτας- με ανθρώπους όλων των ηλικιών. Ειπώθηκε ότι οι περιπτύξεις των ζευγαριών στα παγκάκια και κάτω από τα δέντρα ενοχλούσαν. Όπως και να έχει, η πλατεία πλέον χρησιμεύει μόνο σαν εκθετήριο αυτοκινήτων για λαχειοφόρες αγορές, σημείο εκκίνησης διαδηλώσεων και στέκι μικροπωλητών.
Αυτά που έκανε η κυβέρνηση για τις Πλατείες Ομονοίας και Συντάγματος στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη τα έκανε ο δήμος για την Αρχαία Αγορά, την Τσιμισκή, την Πλατεία Ναυαρίνου. Κάνουμε ό,τι μπορούμε στο μέτρο των αρμοδιοτήτων μας και συχνά ξεπερνούμε τις δυνατότητές μας.
– Β. Παπαγεωργόπουλος, Τα Νέα, 10/9/04
Η πλατεία της ΧΑΝΘ, όταν δεν κατακλύζεται από αυτοκίνητα εκθετών και επισκεπτών, όπως στην πρόσφατη Agrotica, είναι καταθλιπτικά άδεια από κόσμο όλες τις ώρες της ημέρας. Αυτό οφείλεται βέβαια στο γεγονός ότι οι χώροι της ΔΕΘ αποτελούν νεκρή ζώνη για τους Θεσσαλονικείς τους περισσότερους μήνες του χρόνου, αλλά και στο ότι εκτός από τα τοιχεία των παρτεριών, δεν υπάρχει μέρος να σταθείς, όχι μόνο στη νότια αλλά και στις υπόλοιπες πύλες της Έκθεσης. Οι προτάσεις ειδικών και πολιτών για τη μεταφορά της ΔΕΘ σε άλλη τοποθεσία και την μετατροπή των εκθεσιακών χώρων σε πνεύμονα πρασίνου πέφτουν στο κενό, ενώ η προσωρινή αποσόβηση της εφαρμογής του μυστικού σχεδίου Καλατράβα δεν εγγυάται πως θα υπάρξει στο μέλλον ορθολογική χρήση των χώρων.
Η παραλία, φυσικά, αποτελεί το μεγαλύτερο μέτωπο της πόλης στον ήλιο και στη θάλασσα, αλλά ταυτόχρονα κι ένα πλακόστρωτο ιμάντα χωρίς πολλά σημεία για να καθήσει κανείς. Τις μέρες με καλό καιρό, οι συνταξιούχοι κάθονται στα αραιά παγκάκια, οι παρέες και τα ζευγαράκια αράζουν στα σκαλοπάτια στην άκρη του πλακόστρωτου, ενώ άλλοι περιδιαβαίνουν πέρα δώθε απ’ το Βασιλικό Θέατρο μέχρι το Μακεδονία Παλλάς, για να μαζέψουν λίγο ήλιο και αέρα. Λίγο πιό δίπλα, η στριμωγμένη πασαρέλα του βόρειου πεζοδρομίου της παλιάς παραλίας, με τους θαμώνες των μεταμοντέρνων καφετεριών να ψήνονται από τις θερμάστρες, πίνοντας τον ..αλμυρό καφέ τους μπροστά στις εξατμίσεις των διερχόμενων αυτοκινήτων και χωμένοι κάτω από τις τέντες. Εκτός από την επίστρωση με πωρόλιθο, την αλλαγή του ηλεκτροφωτισμού και την κατάχωση του περιτειχίσματος του Λευκού Πύργου, τα κονδύλια του Θησέα δεν προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν για ουσιαστικά έργα ανάπλασης του αχανούς γκρίζου πεζοδρομίου, με σκοπό την ανθρώπινη χρήση του, ενώ το μπάχαλο με τα έργα για τη διάνοιξη της υποθαλάσσιας αρτηρίας, που θα ξεκινήσουν τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, μάλλον θα καταστήσει την παραλία off-limits για τους πολίτες.
Όσο για το λιμάνι, αποτελεί άλλη μιά νεκρή ζώνη, αφού περιορισμένοι χώροι του απελευθερώνονται για μερική χρήση από τους κατοίκους της πόλης μόνο κατά τη διάρκεια των φεστιβαλικών εκδηλώσεων. Το αίσθημα παρείσφρυσης σε στρατοκρατούμενες εγκαταστάσεις, που έχει κανείς όταν σουλατσάρει σ’ αυτές τις περιστάσεις στα καλντερίμια του λιμανιού, δεν συνάδει στο να αγκαλιάσουν οι Θεσσαλονικείς τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που φιλοξενούν οι χώροι του. Τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου, τους απολαμβάνουν κυρίως οι θαμώνες του ενός καταστήματος που έχει εξασφαλίσει προνομιακούς όρους ενοικίασης σε κτιριακές εγκαταστάσεις που ανακαινίστηκαν με κονδύλια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας, και οι καλεσμένοι στις exclusive κοσμικές εκδηλώσεις. Ο ΟΛΘ, εξ’ άλλου, αφαίρεσε και τις webcams, ώστε να μη λιμπιζόμαστε όσα δε μπορούμε να έχουμε.
Επαναλαμβάνω εδώ την πρόταση του Άργου, που είναι ίσως η μόνη μεσοπρόθεσμα εφικτή λύση για να αποσυμφορηθεί το ιστορικό κέντρο της πόλης και να βελτιωθούν οι βιοτικές συνθήκες του πληθυσμού:
Η πρότασή μας έχει να κάνει με την αξιοποίηση του χώρου της ΔΕΘ. Σε μια πόλη όπου το πράσινο είναι το λιγότερο, αναλογικά ανά κάτοικο, στην Ευρώπη, ο χώρος της ΔΕΘ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σαν χώρος πρασίνου, γκρεμίζοντας επιτέλους τα απαίσια κτίσματα που λέγονται περίπτερα. Αν είχαμε την διάθεση, σαν πόλη, σαν τοπική αυτοδιοίκηση, θα μπορούσαμε να περάσουμε ένα βήμα παρακάτω. Να ενοποιήσουμε τους χώρους των Πανεπιστημίων, ΔΕΘ, Γ’ Σώματος Στρατού (με ταυτόχρονη έξωση των στρατιωτικών), Πάρκου, Αρχαιολογικού και Βυζαντινού Μουσείου, με κατάλληλη ρύθμιση των δρόμων (π.χ. υπόγειοι) ώστε να υπάρχει ένα ενιαίο πράσινο μέτωπο στο στενότερο σημείο της πόλης.
Έτσι θα μπορούσαν να αναδειχθούν τα δυο μουσεία αλλά και το καταπληκτικό κτίριο του Γ’ΣΣ που θα μπορούσε, αν είχαμε άλλο δήμαρχο να είναι αυτό το Δημαρχείο και να μην χρειάζεται να σηκώσουμε και άλλο κτίριο. Παράλληλα πιστεύω ότι θα μπορούσαν στους ίδιους χώρους, υπόγεια, να δημιουργηθούν πάρκινγκ.
Οι κατασκευαστικές εργασίες για την ανέγερση του νέου δημαρχείου στο πρώην στρατόπεδο Τσιρογιάννη, έχουν ήδη αρχίσει, στερώντας από την πόλη 1000 θέσεις παρκαρίσματος, σε μιά περίοδο που η κυκλοφορία στην πόλη θα είναι ιδιαίτερα προβληματική λόγω των έργων του μετρό και της υποθαλάσσιας. Δεν είναι όμως αργά για να έρθουν στα συγκαλά τους οι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών και φορέων της πόλης και να εφαρμόσουν μιά λύση που θα αποδώσει τον κάθετο άξονα της ΔΕΘ και των υπολοίπων αδρανών χώρων στους πολίτες.
Επειδή κάθε άρθρο σε blog που καταπιάνεται με τέτοια θέματα είναι άσκηση φαντασίας και καλής πίστης, έχω να προτείνω επιπλέον τα εξής στους τοπικούς άρχοντες:
- Αφήστε τις μουλωχτές άμεσες αναθέσεις, σταματήστε να μας επιβάλλετε την αισθητική σας, και προκηρύξτε ανοιχτούς διαγωνισμούς για τις αναπλάσεις όλων των κεντρικών πλατειών της Θεσσαλονίκης· έχουν όλες τα χάλια τους. Υπάρχουν ένα σωρό νέοι έλληνες αρχιτέκτονες με μεράκι, ιδέες και γνώση των νέων τεχνικών και τεχνολογιών, που μπορούν να τις θέσουν στην υπηρεσία της πόλης. Φτάνει που ζήσαμε και εμείς τη μεταβιομηχανική και μεταπολιτευτική κατάντια της Θεσσαλονίκης, δεν είναι ανάγκη να τη ζήσουν και τα παιδιά μας.
- Μην σχεδιάζετε ερήμην των πολιτών και των ειδικών. Ενημερώστε τους κατοίκους και ζητήστε τη συμμετοχή τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων· αυτοί θα πρέπει να ζήσουν στο χάλι που θα αφήσετε πίσω σας όταν ολοκληρώστε τη θητεία σας. Κινητοποιήστε ανθρώπους από όλες τις επιστημονικές περιοχές που υπεισέρχονται στον αστικό σχεδιασμό (όχι μόνο τους πολιτικούς μηχανικούς και τους δικηγόρους!), αξιοποιείστε τις έρευνες και τις προτάσεις των επιστημονικών φορέων της πόλης, επιδιώξτε ευρείες διεθνείς συνεργασίες· η Θεσσαλονίκη μπορεί να κερδίσει πολλά απ’ την εφαρμογή διδαγμάτων από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις (χειρότερη απ’ τις περισσότερες, πάντως, δε γίνεται).
Σταματήστε τις εργασίες για την “υπο”-θαλάσσια, δεν τη ζητήσαμε εμείς οι Θεσσαλονικείς (δυστυχώς, το μετρό δε βλέπω να το γλυτώνουμε, πλέον). Αντ’ αυτού, εφαρμόστε δακτύλιο με έξυπνες κάρτες παρκαρίσματος για τους κατοίκους του κέντρου, κι αν δε μπορείτε να βρείτε ένα τρόπο να αποδώσετε τη νέα παραλία για ανθρώπινη χρήση, τραβήξτε μιά γραμμή τραμ από το Λευκό Πύργο μέχρι την Καλαμαριά (δεν είναι δα και τόσο δύσκολο, μόνο το Μέγαρο μεσολαβεί…). Ή μετατρέψτε τη σ’ ένα τεράστιο πάρκινγκ για όσους δεν θα έχουν κάρτες, με ενδιάμεσες δενδροφυτεύσεις. - Δεσμευτείτε τώρα απέναντι στο λαό της πόλης για την εύρεση λύσεων στα επιπρόσθετα κυκλοφοριακά προβλήματα που θα δημιουργηθούν από τη μετατροπή της πόλης σε απέραντο εργοτάξιο τα επόμενα χρόνια· στην αντίθετη περίπτωση, το πολιτικό (και όχι μόνο) κόστος θα είναι αδύνατο να το αντεπεξέλθετε. Έχουμε ήδη ξεπεράσει τα όρια της αντοχής μας, και τα παραμύθια -Πολιτιστική, EXPO, Ολυμπιάδα- τελείωσαν.
- Ξηλώστε τα τραπεζοκαθίσματα από την Αριστοτέλους, τώρα! Ο Θεσσαλονικιός δε χρειάζεται μόνο μπουγάτσα και φραπέ για να ζήσει, αλλά και ήλιο και αέρα.
- Βάλτε περισσότερα παγκάκια σε όλα τα πάρκα, αλλά και τραπέζια, για να μαζεύονται οι παρέες. Είναι ντροπή να ξεροσταλιάζουν τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι πάνω στα πεζούλια και στα κάγκελα επειδή δεν μπορούν να πληρώνουν κάθε μέρα χαράτσι στις καφετερίες. Σπάστε τα πλακάκια και τα μάρμαρα και φτιάξτε παιδικές χαρές (τα παιδιά δεν παίζουν καλά πάνω στο τσιμέντο!), γεμίστε τα πάρκα με δέντρα· τα χρειαζόμαστε περισσότερο από τα μαρμαρένια αλώνια. Κι αν σας χαλάει που χαμουρεύονται τα ζευγαράκια πίσω απ’ τις φυλλωσιές, αποστρέψτε το βλέμμα. Τι να κάνουμε, η ρημαδιασμένη η Θεσσαλονίκη παραμένει ερωτική για τις νεανικές καρδιές, και στο κάτω κάτω, το “γαμάτε γιατί χανόμαστε” του Πανούση ισχύει περισσότερο τώρα παρά ποτέ (hint: τι σχέση έχει η χαμηλή ποιότητα ζωής με την υπογεννητικότητα;).
- Αναγκάστε τον ΟΑΣΘ να μετατρέψει όλα τα λεωφορεία του σε φυσικού αερίου (έτσι κι αλλιώς δεν αξιοποιεί τόσα χρόνια τις αυξήσεις στα εισητήρια), αντίθετης κίνησης και 24ωρης λειτουργίας. Αν δεν το κάνει μέχρι το 2009, οπότε και λήγει η σύμβαση με το κράτος, υπάρχουν κι άλλες λύσεις…
- Κι επειδή το ξεχνάτε διαρκώς: και η Άνω Πόλη Θεσσαλονίκη είναι. Δώστε ρεαλιστικές λύσεις για τις μαζικές μετακινήσεις των πολιτών της.
You can fool some of the people all of the time, and all of the people some of the time, but you can not fool all of the people all of the time.
– Attributed to Abraham Lincoln
Ανανέωση (8/3 16:30): Επί του τύπου των ήλων η τοποθέτηση του αρχιτέκτονα Θεόδωρου Δούνα (mave):
η Δημοτική Αρχή έχει οδηγό την “αβραμοπούλεια” κατεύθυνση για καγκελάκι, πεζοδρομιάκι, δεντράκι, και διάφορα άλλα σε -άκι. Η ανάπλαση της Τσιμισκή, με τα κάγκελα και τις πλάκες πεζοδρομίου,τους νέους σκουπιδοντενεκέδες –(όσα περίσεψαν του Εργολάβου τα βάλαν στην Επταπυργίου δίπλα στο Βυζαντινό τείχος)– έχει την εξής λογική: βραχυπρόθεσμα έχει αποτέλεσμα. Αλλάζεις την μικροκλίμακα, ο κόσμος νομίζει ότι ομόρφυνε η πόλη και σε ψηφίζει. Γιατί όμως δεν κάνουν μια σοβαρή επέμβαση σε μακροκλίμακα, να ομορφύνει και εκεί η πόλη, και να τους ξαναματαψηφίσει ο κόσμος; Μα γιατί η μεγάλη επέμβαση απαιτεί αποτελεσματικότητα, να γνωρίζεις τι κάνεις και φυσικά Μεγάλο Ρίσκο.
Αυτό εννοώ όταν λέω ότι πρέπει να ακουστούν κάποια στιγμή και οι φωνές των νέων επιστημόνων. Διαβάστε όλο το άρθρο, η πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση – πρόσκληση που ο Θεόδωρος απευθύνει στους συναδέλφους του χρήζει στήριξης.
Αναφορές:
- Polluted Cities: The air children breathe (World Health Organization, 2004)
- Aιωρούμενα σωματίδια και όζον «πνίγουν» και τη Θεσσαλονίκη (Τα Νέα, 26/7/04)
- Εκθέση Τιμών Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Θεσσαλονίκης 2003 (ΥΠΕΧΩΔΕ, 2004)
- Καλά τραβά η ΔΕΘ; (Δελτίο τύπου ΣΑΔΑΣ, 10/10/05)
Σχετικά άρθρα σε blogs:
- Αρχιτεκτονική και Εξουσία (AR_LAV, 8/3/06)
- Όχι άλλες αρχιτεκτονικές γλυκατζούρες για τη Θεσαλονίκη (θοδωρής Γούτας, 6/3/06)
- Και Εσύ Τέκνον Φρούτε? (drk-angel, 3/1/06)
- Λευκός Πύργος Α.Ε. (drk-angel, 11/12/05)
- Του λιμανιού (thess.gr, 10/12/2005)
- Το περιτείχισμα του Λευκού Πύργου κινδυνεύει (Νίκος Γενημάκης – agit prop, 12/10/05)
- Καλα(σ)τραβό-city (Αστέρης Μασούρας, 3/10/05)
- Διερεύνηση των Μυστικών του Κόλπου (ή “κόλπου;;”) (Ημίαιμος, 29/9/05)
- Προβάλλοντας τον πολιτισμό του 4Χ4 (Θοδωρής Γούτας, 12/9/05)
- Η 70η ΔΕΘ και το μαλλί της γριάς (Θοδωρής Γούτας, 12/9/05)
- Αλλάζω μια Δ.Ε.Θ με ένα πάρκο. Είσαι; (thess.gr, 9/9/05)
- Θεσσαλονίκη, μεγάλη ρυπο-μάνα (Αστέρης Μασούρας, 23/2/05)
