Με κομμένα τα φτερά
Είκοσι χρόνια μετά το ατύχημα του Challenger και τριανταεννιά μετά το πρώτο θανατηφόρο ατύχημα του αμερικανικού διαστημικού προγράμματος, εκείνο του Apollo 1, το μέλλον των διαστημικών λεωφορείων και της επανδρωμένης διαστημικής πτήσης γενικά φαντάζει αβέβαιο.
Η τρέχουσα διοίκηση της NASA μετανιώνει τα “λάθη” των προηγούμενων, δηλαδή το πρόγραμμα των shuttles και την κατασκευή του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, η ολοκλήρωση του οποίου θα είναι και η τελευταία τους αγγαρεία πριν παροπλιστούν. Η NASA προχωράει με αργά και ασταθή βήματα στην αντικατάσταση τους, επιστρέφοντας στο σχεδιασμό τύπου Apollo, ενώ και η ρώσικη πρόταση για τον αντικαταστάτη του γέρικου Soyuz -με αμφίβολη τη συμμετοχή της ESA στη χρηματοδότηση και την κατασκευή- πατάει στην ίδια σχεδιαστική φιλοσοφία.
Παρ’ ότι η τραγωδία του Columbia έδειξε ότι η ποικιλομορφία στις διαθέσιμες πλατφόρμες και η διεθνής συνεργασία είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για να επιβιώσει και να αποδώσει καρπούς σε βάθος χρόνου το επανδρωμένο διαστημικό πρόγραμμα, δεν φαίνεται να υπάρχουν προς το παρόν ώριμες εναλλακτικές δυνατότητες. Η Κίνα μόλις άρχισε να κάνει τα πρώτα βήματα στην διαστημική της εποποιία, επαναλαμβάνοντας τις προ τεσσαρακονταετίας επιτυχίες των σοβιετικών και αμερικανικών προγραμμάτων’ η Ινδία ζυγίζει τα υπέρ και τα κατά των επανδρωμένων πτήσεων καθώς ετοιμάζεται να στείλει μη επανδρωμένο όχημα στη Σελήνη, ενώ η πρόσφατη ελπιδοφόρα είσοδος της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στο χώρο θα κάνει πολλά χρόνια για να αποδώσει πρακτικούς καρπούς.
The earth is the cradle of humankind, but one cannot live in the cradle forever.
— Konstantin Tsiolkovsky, 1895
Τα υπόλοιπα προγράμματα διαστημικών λεωφορείων (όπως το ευρωπαϊκό Hermes, τα σοβιετικά Buran και Ptichka και το ιαπωνικό HOPE-X) έχουν εγκαταλειφθεί προ πολλού, ενώ η ιδέα των διαστημικών σταθμών έχει απαξιωθεί στα μάτια του κοινού, με το Mir να έχει γίνει αποκαίδια, όπως το Skylab παλιότερα. 
Η πλάστιγγα της υποστήριξης των πολιτικών -που δε θέλουν να ρισκάρουν το κόστος μιάς ακόμα διαστημικής τραγωδίας- έχει εδώ και καιρό γύρει προς τα μη επανδρωμένα σκάφη, τα οποία κερδίζουν τις εντυπώσεις και τα συμβόλαια, είτε για κοντινές αποστολές πρακτικής χρησιμότητας, είτε για απομακρυσμένη έρευνα, ενώ ταυτόχρονα πληθαίνουν οι επικριτές των επανδρωμένων πτήσεων.
Οι προ διετίας πρόχειρες και αβανταδόρικες εξαγγελίες του αμερικάνου προέδρου για την αποστολή επανδρωμένων πτήσεων στη Σελήνη και στον Άρη εντός της επόμενης εικοσαετίας -ενδεχομένως, σε μιά προσπάθεια αναβίωσης των φιλοδοξιών του Νίξον ( 1 , 2 )- που κοντεύουν να μείνουν χωρίς χρηματοδότηση μάλλον ρίχνουν λάδι στην φωτιά της επίκρισης παρά συμβάλλουν στην αειφορία του επανδρωμένου διαστημικού προγράμματος. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το “μάτι μας στον ουρανό”, το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, θα καεί σε τέσσερα χρόνια κατά την επανείσοδο του στην ατμόσφαιρα, στερώντας μας για πάντα τις μοναδικές εικόνες του, αφού η NASA δεν σχεδιάζει την επισκευή ή αντικατάστασή του, παρά τη συνέχιση με διεθνή συμμετοχή του μεγαλόπνοου προγράμματος Great Observatories.
Αν μου τα προμήνυε όλα αυτά κάποιος τον Απρίλη του 1981, όταν παρακολουθούσα μαγεμένος στην τηλεόραση τις εικόνες από την πρώτη αποστολή του Columbia και μάζευα με μανία πληροφορίες για το πρώτο διαστημικό λεωφορείο σ’ ένα μικρό σημειωματάριο, θα τον έλεγα τρελό. Γεννήθηκα, βλέπεις, 1 1/ 2 μήνα μετά το μικρό βήμα του Armstrong στο φεγγάρι.
This is the goal: To make available for life every place where life is possible. To make inhabitable all worlds as yet uninhabitable, and all life purposeful.
— Hermann Oberth – Man into Space, 1957
Η εικόνα έχει ισχύ. Ο συμβολισμός της συμμετοχής του ιδίου του ανθρώπου στην εξευρεύνηση του αγνώστου δεν πρέπει να υποτιμάται. Όσο δυσκολεύομαι να ενθουσιαστώ με την προοπτική μιάς εικοσαετούς επιπλέον καθυστέρησης στη φυσική συνέχεια του διαστημικού προγράμματος των 60′s, τόσο αμφιβάλλω πως οι γενιές που μεγαλώνουν τώρα θα βρουν κάτι να εξάψει τη φαντασία τους στις ατέρμονες χρονοσειρές μετρήσεων που στέλνουν τα ρομποτάκια μας από τους πλανήτες και τους δορυφόρους του ηλιακού μας συστήματος, και στις παρατηρήσεις μακρινών γαλαξιών σε όλα τα φάσματα εκτός του οπτικού. Κάποτε, υπήρχαν παιδιά που ήθελαν μεγαλώνοντας να γίνουν αστροναύτες‘ συνηθισμένα σε εικόνες ανθρώπων με ασημένιες και πορτοκαλί στολές που έπλεαν σε μηδενική βαρύτητα κι εμπνευσμένα απ’ τα οράματα των συγγραφέων της χρυσής εποχής της επιστημονικής φαντασίας που προηγήθηκε, κοιτούσαν τα άστρα σίγουροι πως θα έρθει κάποια μέρα που ο άνθρωπος θα τ’ αποικίσει. Την αστροφυσική, την αεροναυπηγική και όλες τις άλλες επιστήμες και επαγγέλματα που συμβάλλουν στην διαστημική εποποιία αργότερα τις ανακάλυπταν. Μάλιστα, αυτή η πρώτη τους κλίση ήταν πολλές φορές που έστρεφε το ενδιαφέρον τους σε τεχνολογικά επαγγέλματα (κάθε geek κρύβει μέσα του έναν αστροναύτη!). Τι θα κάνει τις νέες γενιές να γυρίσουν τα μάτια τους προς το νυχτερινό στερέωμα, όταν για τα επόμενα 20 τουλάχιστον χρόνια, οι μόνες γήινες οντότητες που θα ταξιδεύουν εκεί πάνω θα είναι ρομποτικά εργαστήρια και συλλέκτες πετρωμάτων;
It is difficult to say what is impossible, for the dream of yesterday is the hope of today and the reality of tomorrow.
— Robert H. Goddard
Η διάσημη αναμνηστική πλακέτα για το ατύχημα του Apollo 1 είναι αφιερωμένη “στη μνήμη εκείνων που έκαναν την υπέρτατη θυσία ώστε άλλοι να μπορέσουν ν’ αγγίξουν τα άστρα”. Σήμερα, η θυσία τους φαντάζει μάταια. Δε φταίνε μόνο τα ατυχήματα του διαστημικού προγράμματος που χαμηλώσαμε τα μάτια, αλλά μας ήρθαν σαν βολικές δικαιολογίες. Ξεχάσαμε τις προσδοκίες για μια αργαστή παγκόσμια συνεργασία με στόχο την διασφάλιση της επιβίωσης του ανθρώπινου γένους, για να επικεντρωθούμε σ’ αυτά που κάνουμε καλύτερα: την αλληλοεξόντωση, και την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Και το ειρωνικό είναι ότι η μόνη άμεση χρησιμότητα που διαβλέπεται πλέον για το διάστημα είναι η πολεμική. Άραγε, τι θα έλεγαν για όλα αυτά, αν ζούσαν σήμερα, οι Tsiolkovsky, Goddard και Oberth;
Στην κλασική post-apocalyptic νουβέλα του 1949, Earth Abides, ο συγγραφέας περιγράφει τις απέλπιδες προσπάθειες μιάς ομάδας επιζώντων από καταστροφική πανδημία να ξαναχτίσουν τον ανθρώπινο πολιτισμό. Σε αντίθεση με τον τίτλο της νουβέλας, όμως, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η βιόσφαιρα του μητρικού μας πλανήτη θα υπομείνει τις παρενέργειες της ανθρώπινης δραστηριότητας. Οι Mark Townsend και Jason Burke έγραφαν στον Guardian, τον Ιούλιο του 2002:
Earth’s population will be forced to colonise two planets within 50 years if natural resources continue to be exploited at the current rate[..]. A study by the World Wildlife Fund (WWF)[..] warns that the human race is plundering the planet at a pace that outstrips its capacity to support life.
In a damning condemnation of Western society’s high consumption levels, it adds that the extra planets (the equivalent size of Earth) will be required by the year 2050 as existing resources are exhausted.
The report, based on scientific data from across the world, reveals that more than a third of the natural world has been destroyed by humans over the past three decades.
Το ενδεχόμενο καταστροφικής πρόσκρουσης μετεωριτών, επίσης, εξακολουθεί να φιγουράρει στη λίστα των μεγαλύτερων κινδύνων για την επιβίωση της ανθρωπότητας’ παρ’ ότι ο φύλακας της NASA δεν προβλέπει προς το παρόν υψηλής επικινδυνότητας διελεύσεις μετεωριτών για τα προσεχή χρόνια, οι κοντινές διελεύσεις (σε απόσταση μικρότερη της 0.1AU) είναι αρκετά συχνές. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ελλοχεύουν πάντοτε κι άλλοι, πιό εξωτικοί κίνδυνοι για πολιτισμούς που βάζουν όλα τα αβγά τους σ’ ένα καλάθι.
Καμιά φορά ξεφυλλίζω το σημειωματάριο που γέμιζα με πληροφορίες για τα διαστημικά λεωφορεία όταν ήμουν μικρός κι αναρωτιέμαι αν ανάμεσα στα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα, υπάρχουν κάποια που κοιτάνε με πείσμα κι ελπίδα τ’ αστέρια. Το εύχομαι, γιατί οι δικές μας γενιές φοβήθηκαν κι απεστρεψαν το βλέμμα. Καλό είναι να μην ξεχνάμε τα βήματα που οδήγησαν τον ανθρώπινο πολιτισμό στη σημερινή του αυτοκαταστροφική πορεία, κι η απώλεια του οράματος για το διάστημα είναι ένα σημαντικό σύμπτωμα της γενικευμένης εθελοτυφλίας της ανθρωπότητας.
Λένε πως όταν πέφτεις, πρέπει να ξανασηκώνεσαι και να συνεχίζεις. Λόγους για να αποικήσουμε το διάστημα έχουμε πολλούς και σοβαρούς ( 1 , 2 , 3 ), πολύ φοβάμαι όμως πως έχει στερέψει η θέληση και το όραμα σ’ όσους έχουν τα μέσα να δώσουν φτερά στην ανθρωπότητα (εκτός ίσως από μερικούς εναπομείναντες .. αιθεροβάμονες).
Ένα ευχαριστώ στο Γιάννη, που μου θύμισε την επέτειο μ’ έκανε να βουρκώσω με μιά μόνο φράση. Το άλλο μισό post το είχα καιρό στο “συρτάρι”, αλλά δεν είχα βρει τη διάθεση να το ανεβάσω. Αφιερωμένο σε όσους δε σταμάτησαν να πατάνε στη Γη και να μετράνε τ’ άστρα…
Ανανέωση
(7/2 4:44): ..και στη helion, που θυμάται πως μυρίζει το φεγγάρι. Έγραψε επίσης σχετικά και ο Ερευνητής.
Πρόσφατες σχετικές ειδήσεις:
- Η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε βέβαιη καταστροφή, καταλήγει βρετανική έκθεση (in.gr, 30/1/06)
- NASA Supporters Fear Bush May Cut Space Plan (Washington Post, 29/1/06)
- NASA’s Mars rovers star in new IMAX film (ABC/Reuters, 28/1/06)
- Manned Spaceflight Plans For India To The ISS And Beyond (PhysOrg, 24/1/06)
- Japanese Rocket Lifts Off From Island (Washington Post, 23/1/06)
- NASA’s Pluto Mission Launched Toward New Horizons (APL, 19/1/06)
- India expresses interest in Mars mission (India Daily, 17/1/06)
- Hubble finds mass of white dwarf (BBC, 14/12/05)
- House Passes Private Spaceflight Bill (Space.com, 20/11/05)
- Venus Express launched (ESA, 9/11/05)
- The dawn of a new space race? (BBC, 14/10/05)
- China astronauts blast into space (BBC, 12/10/05)
- NASA to unveil plans for 2018 moon mission (USA Today, 15/9/05)
- Hubble reveals new map of Pluto (BBC, 12/09/05)
- Japan Announces Manned Moon Flight by 2025 (Space.com, 6/4/05)
Technorati tags: Challenger, Space Shuttle, shuttle
Soundtracks: Apollo 13 – James Horner, October Sky – Mark Isham, Jean Michel Jarre – Last Rendez-vous (Ron’s Piece) (το κομμάτι που έγραψε ο Jarre για τον Ron McNair, που χάθηκε στην καταστροφή του Challenger).
ΥΓ: Το κούρασα, το ξέρω, αλλά πιστεύω πως αξίζει να παραθέσω εδώ ένα εκτεταμένο απόσπασμα από τον συναισθηματικά φορτισμένο πρόλογο του Warren Ellis στο Orbiter, που γράφτηκε λίγες μέρες μετά την καταστροφή του Columbia:
Since I was seventeen months old, space has gotten progressively further away.[..]The current American President is publicly recommitting to NASA. But his father’s inauguration address told his nation that they were going to Mars. NASA has always been a political football, and it is entirely possible to re-fund NASA and treat it with respect and still suspend crewed spaceflight for a considerable period of time.[..]
This book needs to come out now. It has something to say. Now is the time to get back up. I wrote it in the face of the disappointment of the International Space Station, the wounded Russian programme, the crushed Japanese space initiative, the intellectual poverty of the European Space Agency, and of the sight of the beautiful shuttles never getting further than an eight minute burn away. There has to be more, I wrote. We’re losing space, I wrote, when there’s so much out there for us.[..] This is a book about returning to space in the face of fear and adversity. It’s a book about glory. About going back to space because it’s waiting for us, and it’s where we’re meant to be. We can’t allow human space exploration to become our history.
Human spaceflight remains experimental. It is very dangerous. It demands great ingenuity. But we are old enough, now, to do these things. Growing up is hard. But we cannot remain children, standing on the shore or in front of the TV set.
