Non-Linear Complexity

Για 78.000€ href="http://www.expatica.com/source/site_article.asp?subchannel_id=58&story_id=17400&name=Descartes+first+edition+auctioned+in+France">
πουλήθηκε σε ανώνυμο πλειοδότη στη Γαλλία ένα από τα 30 εναπομείναντα
αντίτυπα της πρώτης έκδοσης του " href="ftp://ftp.knowtion.net/pub/mirrors/gutenberg/etext93/dcart10.txt">Λόγου
περί της μεθόδου", του href="http://en.wikipedia.org/wiki/Ren%E9_Descartes">René Descartes. Το
σύγγραμμα αυτό, που περιέχει την περίφημη φράση "σκέφτομαι άρα
υπάρχω", και που έθεσε την θεωρητική βάση για την εισαγωγή του
συστήματος των Καρτεσιανών συντεταγμένων, απογείωσε κυριολεκτικά την
ευρωπαϊκή σκέψη στις φυσικές επιστήμες, τη φιλοσοφία και την τέχνη.

O Descartes είχε βαλθεί να καταρρίψει το σύστημα των πεποιθήσεών του για τον
κόσμο και να το επανασυνθέσει από την αρχή, αμφισβητώντας τα εμπειρικά
δεδομένα και βασιζόμενος μόνο στη λογική (για την ακρίβεια, "αμφισβητώ
άρα υπάρχω"). Η μέθοδος του συνίστατο στις εξής τέσσερις αρχές:

Το πρώτο είναι ποτέ να μην παραδέχουμαι τίποτα για αληθινό, αν δεν το ξέρω
ολοφάνερα αληθινό, δηλαδή ν’ αποφεύγω προσεκτικά τη βιασύνη και την
προκατάληψη, και να μην περιλαμβάνω στις κρίσεις μου τίποτα παραπάνω απ’
ό,τι θα παρουσιάζεται στον νου μου τόσο καθαρά και τόσο διακριτά ώστε να μη
μου δίνεται καμιά ευκαιρία ν’ αμφιβάλλω γι’ αυτό.

Το δεύτερο, να διαιρώ την καθεμιά από τις δυσκολίες που θα εξετάζω σε όσα
τεμάχια είναι δυνατόν και χρειάζεται για να τη λύσω καλύτερα.

Το τρίτο, να κατευθύνω τις σκέψεις μου με τάξη, αρχίζοντας από τα πιο απλά
κι ευκολομάθητα, για ν’ ανέβω σιγά-σιγά, σαν από βαθμίδες, ως στη γνώση
των συνθετότερων, και υποθέτοντας πως υπάρχει κάποια τάξη ακόμα κι ανάμεσα
σ’ εκείνα που δεν προπορεύουνται φυσικά το ένα από το άλλο.

Και το τελευταίο, να κάνω πάντα απαριθμήσεις τόσο πλήρεις κι ανασκοπήσεις
τόσο γενικές, που να είμαι βέβαιος πως δεν παραλείπω τίποτα.
(μετ: Χρ. Χρηστίδη, εκδ. Γαλλικού Ινστιτούτου, Αθήνα 1948, διά σχολίου του href="http://kuk.blogspot.com/">kukuzeli)

Επανεισάγοντας τον σκεπτικισμό στην επιστήμη και προσφέροντας ταυτόχρονα, με
τις Καρτεσιανές συντεταγμένες, ένα αφηρημένο πλαίσιο τοποθέτησης και μελέτης
των φαινομένων που τα απογύμνωνε από τις προκαταλήψεις, ανέδειξε ξανά τα
μαθηματικά ως το τελειότερο εργαλείο για τη μελέτη του κόσμου και επέτρεψε
την απελευθέρωση της γνώσης από τα δεσμά της εκκλησίας (που 4 χρόνια πριν τη
δημοσίευση της "Μεθόδου" είχε σιγάσει το Γαλιλέο). Παρ’ ότι ο
εμπειρισμός και ο ρασιοναλισμός θεωρήθηκαν αργότερα ως αντίπαλες σχολές,
εκείνη την εποχή η ώθηση που έδωσε στη λογική η καρτεσιανή σκέψη συνέβαλλε
στην ίδρυση φωτισμένων επιστημονικών συλλόγων ανά την Ευρώπη, όπως η href="http://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Society">Βασιλική Εταιρεία του
Λονδίνου, που, προωθώντας την ελεύθερη έρευνα και διακίνηση της γνώσης
(σ’ ένα ξέσπασμα ανοικτής επιστημονικής επικοινωνίας ανεπανάληπτο μέχρι
τις μέρες μας, και την επανάσταση του Ελεύθερου Λογισμικού) ανανέωσαν όλες
τις επιστήμες, και ίδρυσαν νέες, σε χρονικό διάστημα λιγότερο του ενός αιώνα.

Ειρωνικό είναι ίσως το γεγονός ότι ο Descartes, γεννημένος σε μιά εποχή
θρησκευτικών αναταραχών, παρ’ ότι εφηύρε το πιό ρηξικέλευθο href="http://en.wikipedia.org/wiki/Meme">meme της εποχής του, παρέμεινε
προσκολλημένος στις ηθικές αρχές του και στον καθολικισμό, διαλέγοντας όμως
να περάσει τη ζωή του στην Ολλανδία που εκείνη την εποχή αποτελούσε
ταυτόχρονα το κέντρο της ελεύθερης σκέψης και του εμπορίου, αλλά και νέμεση
του καθολικισμού. Ο ίδιος ισχυρίζονταν πως βρήκε αποδείξεις μέσω της μεθόδου
για την ύπαρξη του Θεού, κάτι που θεωρήθηκε από πολλούς μεταγενέστερούς του
ως προσπάθεια κατευνασμού της καθολικής εκκλησίας. Γεγονός είναι ότι όχι μόνο
κατάφερε να αποφύγει τον αφορισμό, αλλά του δόθηκε και σύνταξη από τον
βασιλιά της Γαλλίας.

Ένα εξαιρετικό μυθιστορηματικό χρονικό της εποχής στην οποία σε μεγάλο βαθμό
έδωσε πνοή ο Descartes αποτελεί η τριλογία href="http://www.iblist.com/series721.htm">Baroque Cycle, του συγγραφέα
επιστημονικής φαντασίας (και προγραμματιστή, μεταξύ άλλων) href="http://en.wikipedia.org/wiki/Neal_Stephenson">Neal Stephenson, href="http://www.reason.com/0502/fe.mg.neal.shtml">συνέντευξη του οποίου
δημοσίευσε πρόσφατα το περιοδικό Reason. Ο Stephenson συνδέει στην τριλογία
του την πρόοδο των επιστημών με την εμφάνιση των διεθνών αγορών και την
κατάλυση των παλαιών πολυεθνικών αυτοκρατοριών, αλλά κάνει σαφή την εκτίμησή
του για την αξία των μοναδικών ανθρώπων που κίνησαν αυτές τις αλλαγές,
βάζοντας ιστορικές προσωπικότητες της περιόδου 1655-1714, όπως ο href="http://en.wikipedia.org/wiki/Sir_Isaac_Newton">Newton, ο href="http://en.wikipedia.org/wiki/Leibniz">Leibniz (ο τελευταίος
πανεπιστήμονας), ο href="http://en.wikipedia.org/wiki/Christiaan_Huygens">Huygens αλλά και ο
Πέτρος ο Μέγας, o
Γουλιέλμος
Γ’ της Οράγγης (ο πρώτος μάνατζερ πολιτικός;) και ο href="http://en.wikipedia.org/wiki/Louis_XIV_of_France">Λουδοβίκος ο 14ος
στο επίκεντρο της αφήγησης, με τρόπο που σοβαροφανείς μελετητές της εποχής θα
έβρισκαν ίσως ..αιρετικό.

Το "Σύστημα του Κόσμου" (όπως λέγεται το τρίτο βιβλίο της τριλογίας
του Stephenson, αλλά και το τρίτο μέρος του href="http://dibinst.mit.edu/BURNDY/Collections/Babson/OnlineNewton/Principia.htm">
Principia Mathematica, που εκδόθηκε μετά το θάνατο του Isaac Newton) το
οποίο βοήθησε να χτιστεί ο Descartes άντεξε μέχρι σήμερα, όμως η πληθυσμιακή
έκρηξη σε συνδυασμό με τα αναπτυξιακά χάσματα, την εξάντληση των
πλουτοπαραγωγικών πόρων και την τεχνολογική έκρηξη οδηγούν σε επιτακτική
ανάγκη ανεύρεσης νέου συστήματος. Ίσως το νέο σύστημα να καταρρίψει το παλιό,
ίσως κι αυτή τη φορά συνυπάρξουν. Που είναι όμως οι σύγχρονοι επιστήμονες,
καλλιτέχνες, διανοητές αλλά και πολιτικοί που θα εμπνεύσουν την αναγέννηση
του ανθρώπινου πνεύματος;

"Huygens has made a clock that is regulated by a
pendulum."[..]
"He has worked out a way to make a pendulum that will always go back
and forth in the same amount of time. By connecting it to the internal
workings of a clock, he has wrought a perfectly regular time-piece. Its ticks
divide infinity, as calipers step out leagues on a map. With these two-clock
and calipers-we can measure both extent and duration. And this, combined with
the new method of analysis of Descartes, gives us a way to describe Creation
and perhaps to predict the future."
— Isaac Newton, Neal Stephenson’s "Quicksilver"

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν